Nov
16

UN AGOST EN IVÈRN

Nóvas de Eric Astié Revista N° 820-821 / 2011

Diluns 2 d’agost 07h00, aeropòrt Arturo Merino Benitez, Santiago de Chile. Lo Boeing 777 d’Air France vien d’aterrir après un vòl de rotina. Genhèc, las meas vacanças començan ! Dehòra la temperatura es de... -1°

Sepassar vacanças d’estiu dens l’emisfèri sud, quina tintèina. A la cauç1, volèvi anar a Cuba, acompanhar ma soreta au sorelh, sus un aire de salsa dab gost ròm-vanilha. Ailàs, pas mei plaça ad aquesta data. Aquò rai, èi un plan B : Chile, emisfèri sud, sus un aire de cueca dab gost pisco-sour.

L’assistenta d’espanhòu deu licèu on hèi professor, quan se’n tornè a casa en agost de 2008 e m’avèva calorosament convidat. En quauques corrics, tot se pedacè. Angélica e lo son nòvi Julio se haràn un gai de m’arcuélher e de me gavidar tot lo temps que demòri. Un perhumet d’aventura aproximativa planeja egau : tres jorns abans la mea partença, soi tostemps shens adreça precisa ni numèro de telefòne e m’estau a l’Estivada (hestenau de Rodés). Subercuentats peu tribalh, auràn una disponibilitat limitada. Nat problèma, parli espanhòu, me soi armat deu Guide du Routard (www.hachette) e aimi de vagar.

Dens la bruma dorèca d’aqueth -1°, èi noat la mea sarpa2. Viste lèu, me passi brocat de lan e sajon3. Lo hons de l’aire fresqueja, soi passat deu sorelh girondin au brum andin.

Prumèr contacte deus sedusents. La subervolada deus Andes èra dejà grandiosa. Dens l’auba qui esguitava, lo diu sorelh nos a desvelat soms regulars e innombrables, coma autandas piramidas ennevadas. Los 16 milions d’autoctòns parlan dab una votz suava e sorrisenta. « Sustot jamei pugetz la votz, ic prenerén hòrt mau ! Constataratz los chilens que parlan tostemps a votz baisha... » Lo prumèr natiu es un policièr. En me sagerar lo passapòrt tot nau, sorritz e pronóncia lo men prenom. Mercés per l’arcuelh. Los doanèrs son autanplan cortés, contròlan activament cada viatjaire. Nada vitalha alimentària o peribla se pòt importar, tolerància zèro. Los chilens aparan herotjament lo lor eco-sistèma de tota pollucion estrangèra. Labradors jogadors flairan a tot mus. Detèctan la quita merenda qu’avèvi glapada quauques òras a e dont lo men sarpon carreja las auloradas. Impressionnant. Ací tanben sorríser, examen, explics e bon sejorn en çò nòste.

Après dètz e sèt òras de viatge e sheis de descalatge, camini en las nublas. Un brave mossur me prepausa lo son taxi. Me mia graciosament tirar pesos, eth e lo son gent compair hèn de polida pròsa pendent lo cort trajècte dinc a la gara rotèra en me demandar aimablament seishanta mila pesos (ueitanta èuros). Me desvelhi, un chicòt tard. Protèsti, discutissi, pleitegi, torni protestar e hart de guèrra, pagui la corsa quaranta mila, sia trenta mila de tròp. Leçon prumèra e unica : lo país deus Bisonors, aquò n’existís pas. Serà lo sol coac deu men sejorn.

Angélica m’avèva conselhat d’anar en avion cap au Sud, Valdivia e la soa esplendida region deus lacs.

Causissi lo bus, manièra de’m recobrar financèrament deus dus taxidermistas e de véser enfin aqueste país d’un aute biais que deus aires estant. Son dotze òras de trajècte entà córrer los ueit cents quaranta quilomètres dinc a Valdivia. Opti per Concepción a cinc cents quinze quilomètres, viatge de jorn per nau mila sheis cents pesos (nau èuros vint). Los chilens se desplaçan mei que mei, subertot deu nòrd au sud (quate mila tres cents quilomètres), lo long de las cordilhèras ennevadas. Los trajèctes est-oèst son hèra mei rars. País beròi centralizat, tot se devira a l’entorn de la capitala on deven anar sovent. Quitament se l’avion es a portada de cadun – cinquanta cinc mila pesos (setanta tres èuros) per un anar-tornar Santiago-Copiapó (ueit cents quilomètres) – lo bus demora lor mejan de transpòrt privilegiat.

Lo sorelh a hèit esvanir la bruma deu matin. Lo men vesin de bus es un vielh, aimable, dab lo quau la convèrsa cola coma lo vin qu’elabòra. Las vinhas acompanhan l’estrada de contunh, pertot on pòden córrer los uelhs. M’explica lo son tribalh : merlòt, cabernet-sauvinhon, sirà, carmenère, maubèc, me felicita peus vins de Bordèu, me parla de sas doas hilhas professoras a la capitala e me prepausa de testar lo men telefonet. Aqueth tres bendas, flacòt peu continent american (quate bendas) hè vibrar lo son ! Miracle... A la mea rason – qu’èm tot just ras e ras – se n’arrís. Chillán, devara en me desirar un bon viatge.

A cada estanc que hè lo bus, vendedors a l’amagat pujan suu vaishèth e prepausan crespèths, rosquilhas, frutas secas, barras de cerealas, chocolaterias e sòdas colorats. Per mens d’un èuro, aquò’s l’encàs solide. Los bus verds de Tur Bus son deus confortables :clásico, semi cama, cama e lhèu cama premium. Devòran lo quitran. Pas guaire de variantas dens lo paisatge : plana de vinhaus, mimòsas en flor, relhèus mineraus, quauques borgadas esclarcidas deus ostaus baishs. L’arquitectura d’aqueste país recent n’a pas gran causa d’atractiu. Las pèiras vielhas las se fau anar cercar en çò de la bèra trilogia : astèca, maia, inca. Me perfeccioni l’espanhòu (e l’anglés) en léger los sostitolatges deus filmes nòrd-americans que la tele deu bus desteca en V.O. Au cap de uèit oradas de camin sèm a Concepción. Mandi graciosament tà pèisher lo prumèr taxi qui’m sollicita. En hèit, es una error, que los taxis marcats d’un numèro hèn partida deus transpòrts urbans au medish títol que los fulgurants microbus. Lo microbus compassa la vila e s’estanca on que sia sus la soa rondalèra. Abasta4 d’un signe de la part d’un pedanh e de 450 pesos per pujar a bòrd.

Direccion lo còr de vila. Cada vila chilena granotegè5 a l’entorn d’una plaça, teishè a l’escaire lo son hialat de carrèras e d’aviengudas. O’Higghins, Pinto, San Martin, Cochrane, Colón, Valdivia, Prat son los noms de las celebritats nacionalas qui tornan regularament suus panèus indicators.

Dus mus estonats m’espian entrar dens l’ofici de torisme. Èi remarcat qu’èri la sola sarpa dens aquesta vila de dus cents vint mila poblants, lo sol torista, bahida. Pròche l’epicentre deu tèrratrem deu vint e sèt de heurèr (cinc cents una victimas), de cap a la fin de l’ivèrn austrau, la vila n’atira pas de rèsta. A la mea demanda, me balhan una lista deus aubèrgaments possibles. L’otèl Bío Bío ? Barrat deu seïsme ençà. Insistissi per aver un plan de la vila. La mea intuicion hè que viri autorn de la galeria mercadèraBoulevard Gascon. Aterrissi a l’hostal Cervantés. Per tres nueitadas me’n costarà seishanta èuros. La docha n’es pas enqüèra cauda. La cramba drin espartenca6 n’a pas cauhatge. Aquò rai, me pòdi pausar. Soi au nòrd deu país mapoche.

Quan torni sortir, la temperatura n’a pas cambiat : uèit grads e va en mermar a mesura que lo sorelh se coca. Es un hred sec, assorelhat, dab un vent omnipresent. Dètz e nau òras trenta, las carrèras pedanhèras hromiguejan. Lo ritme de vita se situa entre França e Espanha, sopar de cap a vint e una òras. Predicators catolics harangan gaujosament los passants. Vòli tastar vin. Au Cantabria un deus bars mei escricats, comandi un veire de maubèc, Chillán. Dens un decòr manegat7 on las pastisserias dab crèma desbòrdan de las sietas, la barmaid me botelha un veirat d’au mens trenta centilitres. Sembla d’estar la dòsi costumèra, èi l’impression de béver pòrto, en mei doç. Los vins chilens n’an pas d’ataca, en cambi, cauhan pro viste. Li demandi lo grad d’alcoòl e me respon vint-e-cinc. Reprègui8 e nòti quatorze nau sus l’etiqueta. Avèva lejut un còde gravat suu veire de la botelha... Plan.

Lo men vesin de taulèr avia lo prosei. Hè arquitècte, es vengut har una pausa abans de tornar a casa. La soa bièrra tanben grada en alcoòl : sheis. En s’atacar la dusau, me balha sabenças per sortidas nueitivas. Gracias caballero. Legissi lo Routard deu denvèrs e arribi fin finala a un restaurantòt dehèt convenent. Las servicialas semblan joenas ; totun, despuish que soi arribat, me pensi au Bacin d’Arcaishon : la hemna chilena es coma l’ústria en estiu. Adèpta deu regime cretés, seré, òc segur, demèst las mei beròjas hemnas deu monde !

Requinquilhaira estó la nuèit, copada de diferéncia orària. Lo dejunar de l’hostal Cervantés es abondós : hromatge, cambajon blanc, pan (de miga), boder, confitura, tè. Abondós e fresquet, nat cauhatge tanpauc dens la sala. Au cap de tres paraulas compreni la gerenta qu’es quèca9. Dab l’accent locau e un «¡ po ! » qui pontuan las soas frasas coma los nòstes « tè ! », l’escambi s’anóncia laboriós.

Decidissi d’ahidar lo men destin aus nerviós microbus per las visitas. Vau véser lo Húascar au pòrt militar, lo prumèr batèu coirassat de l’Istòria, trofèu gloriós que los chilens ganhèn suus peruvians au temps de la Guèrra deu Pacific en 1880. Visiti la Galeria de l’Istòria, me presenti a l’Alliance Française on m’assabenti suu tèrratremble de heurèr, contempli lo poderós flume Bío Bío, camini demèst los innombrables cans pelegrins de l’apatia espectaculària, tasti vins mei.

Fremissi a l’istòria deu pòble mapoche e deu lor eròi Lautaro (1534-1557), gojat deus excepcionaus, qui peus sons carisme e engèni militar se hasó toqui (capdau de guèrra), mantuns còps victoriós contra los conquistadores espanhòus. Los mapoches, guerrèrs de crànher, avèvan dejà guardat luenh los incas. Lautaro los revolucionè l’art de la guèrra, impausè l’usatge deu chivau, creatura deus envadidors, constituí regiments d’infanteria e escadrons de cavaleria disciplinats, creè còs d’espions qui s’obligavan a víver dens l’escuranha entà desvolopar una vision nueitiva, imaginè enfin una tactica d’una rara eficacitat contra un enemic coirassat de hèr e d’armas de huec. Coneishèvi l’epopèia d’Antòni de Tonens (1825-1878), peirigordin exaltat qui s’esmaneguè10 a fondar un efemèr reiaume de Patagonia e d’Araucania (1858-1876). Chile e Argentina sarrèn lo travader. Los mapoches estón vençuts definitivament per l’armada chilena a la fin de las annadas 1880. Una lenta e dolorosa assimilacion anava començar. S’es debanada anuèit dimars una manifestacion d’organizacions mapuchas dens Concepción e duas autas vilas deu parçan. La premsa, dens un entrefilet a mencionat dus cents manifestants en tot. Soi solide aqueth nombre qu’es sosestimat.

Tridoli11 au raconte de Virginie, directora adjunta de l’Alliance Française, per aquera nuèit terribla deu vint e sèt de heurèr de 2010 quan la tèrra tremolè dens un tarrabast de fin de monde (8.8 sus l’escala de Richter). La region estó en.hicada dens lo hred e l’escuranha oradas sancèras ; los faló s’acessar era, lo son marit e lo lor mainat dens la veitura en esperar los secors.

Descobrissi dab gormandèr los vins d’aquesta tèrra en alternar bars capulats, cafès populars, cantinas deu mercat centrau, shens desbrembar las empanadas, aquestes cauçons garnits de carn e de cebas, las cazuelas (bolhabaissas) d’esfrut de la mar, l’ají(pipèr), lo coriandre fresc, lo cebiche (peish crud marinat dab citron verd), las papas fritas omnipresentas e los dètz per cent d’estrea « obligatòria ».

Apreni a conéisher aqueste país nau e dinamic de l’istòria rica e tragicament cargada.

Per aquesta nuèit deu quate d’agost, dromissi pregondament. Sobte, lo lièit se bota a dançar e una bronitèra inquietanta puja deu sòu. N’es pas un tremolament, a pena una batsacada, un temblor. Tres còps seguits lo medish rodeo, una sensacion quasi agradiva dens un miei dromir. Au dejunar, la gerenta s’estona aquò que sia desconegut au men país de delà las mars. Ne sorriseré de fiertat en me muishar las venerablas cerimanas qui resistissen a tot, ce’m ditz. Tanben a uns adishatz calorós ?

Preni lo bus tà Santiago. Dens quauques òras, lo men viatge revestirà una cara navèra. Avèvi localizat lo trajècte per anar a la gara rotèra e crompat lo bilhet autanlèu diluns. Gràcias ad aquò, ganhi una remesa de las consequentas. Lo viatjaire europèu se deu d’estar atentiu que los estancs deus microbus pòrtan lo nom de tota una carrèra e non pas lo d’un punt precís. Aquò’s l’eficaç fosc artistic deu transpòrt urban. Èi una òra d’avança ; lhèvi lo nas sus un ecran plasma on apareish lo paisatge deu desèrt d’Atacama : las infos relaian una catastròfa minèra a San José, trenta tres òmes son pres au laç a sèt cents cinquanta mètres de pregondor. Los secors son a s’organizar. Lo coire, un deus pilars economics deu país, se hè la lor preson.

Vieni d’arribar a Santiago ; après mantuns corrics e duas annadas de descalatge, vau retrobar Angélica. En Chile, lo telefòne fonciona plan, en medish temps i son mantuns indicatius de marcar o pas segon qu’aperatz un fixe, un telefonet, d’un fixe, d’un telefonet, d’una cabina... dab un telefonet chilen o estrangèr. Tastuquegèi12 hòrt per quauques bracs escambis. E mei, era, parlant doçament, e jo dab lo vent de Concepción a me bohar dens las aurelhas, la compreneson mascanhava. Aute gag, las cabinas urosament nombrosas, foncionan sia dab pècas ancianas sia dab pèças navèras. Demora tanben la solucion de crompar una pèga carta telefonica.

Dens la carrèra, de pertot, los telefonets parlan aus telefonets. Me regali de’us ausir a desgahar en tot díser d’una votz infinidament doça : «¿ Alo? ». Se lo telefòne ne’m permet pas de comunicar adaise, i es enqüèra la magia Facebook, e aqueste paradòxe d’estar tan pròche d’amics implantats a trètze mila quilomètres de distància. Numerós son los cibercafés, ne hèi flòc13.

- Monsieur Astié !!! » Nos sèm remetuts. Arretrobadas dens la gaièra. Entercambiam goludament las novèlas en nos endralhar dens lo metro. Hè professora dens quate establiments dont un de secretariat. La soa setmana de quaranta òras passa d’establiment en establiment. Lo son prometut Julio qui nos va arrejúnher hè jornalista. La catastròfa recenta de San José li minja lo temps. Visiti rapidament la capitala : Palacio de la Moneda, estanguets estudiants, carrèras comerçantas. Sèm esperats e vam rapidamant aLa Granja. La Cordilhèra fòrma una cortina rasseguranta marrona e blanca en hons de decòr. Los sons parents tienen una especieria dens la banlega populara de Santiago. Obèrts de longa sèt jorns deus sèt de nau òras a vint-e-una òras, José Luis e Angélica (la mair coma la hilha) venden au quartièr las vitalhas indispensablas a las familhas e las practicas acorren enter produits d’entertien, alimentaris e maquinas de sòus. L’arcuelh es una aumenança, vertat qu’estoi lo son profe... Los dus frairs de dètz-e-sèt e vint-e-quate ans, la sòr ainada de trenta dus ans atau coma la nebodeta son presents tanben. La familha tota vend ad arron e permet a cadun de se pausar. Leyla hè ortofonista, José Luis estudia las arts graficas, Yan lo caganís s’es engatjat dus mes a dens l’armada. Basat suu volontariat de las recrutas, lo servici dura una annada de temps. Los chilens son patriòtas e pas vertadèrament chovinistas.

Un asado (una tostada) s’organiza dens lo garatge ; d’amics se vienen juntar a la taula deus mens òstes. La mea mestresa lingüistica sedusís. Sembla los europèus que mestrejan mau l’espanhòu. Tasti lo pisco, aquesta aigardent d’arrasim pròpia a Peró e a Chile. Una marca se ditz « Mistral Nobel », d’apregondir donc. Tasti tanben lo pisco sour (pisco, citron verd, sucre, angostura14 e a bolegar lo shaker !), lo vin locau e la mea quita botelha de Gravas qui esgaudís las ganurras a despieit deu viatge subit. La hèsta demora discreta, apreni a jogar au flipper chilen. Se ganhi, me tòqui dus mila pesos ! Vau cercar la calor au ras de la barbacuja. Coma anuèit, la temperatura baisha. En har pròsa dab José Luis apreni lo lor ostau vielh qu’es eishenge d’isolacion termica e de cauhat-ge centrau. Un doblatge dab lan de veire adobaré beròi la temperatura interiora. Julio lo prometut nos a retrobats. Gojat deus simpatics, n’a per las cauças e aquò’s lo prumèr còp que vien en tant que pololo (fringaire) oficiau en çò deus parents d’Angélica. La mamà s’ic vira a de bon entà que comprenga plan que n’aprecia pas guaire que viscan en coble a Copiapó shens estar maridats, quan averàn trenta e trenta tres ans. Compatissi.

Divendres, lo jorn deu peish, au sorelh ivernau dab la Cordilhèra en hons, la carrèra tota es investida de mercadèrs. Aquerò tien deu mercat tradicionau, de la guelha-ferralha e deu subermercat. I podetz trobar tot e mei que tot dens la carrèra : alimentari basic o elaborat, bricolatge, libes, hifi, carnumi e peishumi, produits d’entertien, lanada, articles d’espòrt, velos, triportaires... Espantant. L’ambient es bravolàs, shens nat secutament. Après un disnar viste pres, Angélica e Julio me hèn visitar Santiago, lo casau de la sèrra Santa Lucía, lo mercat artisanau peus recòrds. Los joguets, las belòias de coire, d’argent, de lapislazuli, los pònchos (lan d’alpaca e de lhama), vestissi e cauçaduras hòrt colorats esbalausissen los vistons. Las meas causidas son hèitas. Balandram en vila, legi un nom de carrèra : Calle Subercazeaux ?! Lo casau de capsús. Avèvi vist a Concepción un garatge Ducasse, e la galeria Boulevard Gascon. Occitanogascon a cent deu cent ! La migracion occitana cap a l’America deu Sud es reala en Chile quan n’atenherà pas la medisha importància qu’en Argentina.

Abans de se n’anar aquesta nueit tà l’ostau de campanha a Valparaíso, la familha acompanha lo joen soldat per la soa partida tà Punta Arenas en Tèrra de Huec. Cadun lo potona e lo manhaga, las familhas son numerosas a la pòrta de la casèrna. La mamà e las sòrs son esmavudas, quauques lagremas gotilhan discretament. Acerà, la temperatura atenh manca dètz grads. Quan los disi qu’es dens l’infanteria e pas dens los nadadors de combat, en sorríser, la mamà demanda a Angélica s’èi tostemps aquera mena d’esperit.

Rotlam de nueit e au cap de duas òras arribam a destinacion. Los tres darrèrs quilomètres son meilèu rustics : una pista qui hè dançar lo pick-up Toyota. Pròva tota la soa utilitat, suspension mei que regda mes segura. L’ostau es immense, lo prumèr deu sector, ce’m ditz la mamà dab fiertat. Fau desvelhar lo hornet de lenha, aviar la pompa d’aiga, embrancar lo gas peu cumulus d’aiga cauda. Tot aquerò a miejanueit passada. Lo cèu esteleja, lo Pacific manda d’auloradas marinas, un darrèr tè e au lièit : las tres generacions de hemnas dens la medisha retirança, Julio e jo dens duas autas crambas.

La natura es suberbèra a sorelh lhevant, los pins dominan un relèu qui cad dret dens l’ocean. Aledi pregondament. Quauques calhòcs planejan au dessús. Shau au guano ! Dejunar sus la còsta pacifica e expedicion familhala a la vila de Valparaíso. Aqueste sol nom hè saunejar, me preni per Hugues Aufray. Creada en 1536, la vila conegó una edat d’aur au sègle XIXau, dinc a l’obertura de la canau de Panamà en 1914. Los velèrs qui passavan peu Cap Hòrn s’estangavan tots ací. Caçaires de baleas, piratas, comerçants de saupètra, de nitrat, de coire, tot e tots transitavan per aqueste sobac de la còsta pacifica. Quartièrs cauds dab bordèls e tavèrnas on lo marin se tròba lo coratge entà tornar partir. Una auta tempsada... Emplaçada dens una baia enrodada de quaranta cinc colinas, la vila es colorada, animada. Lo pòrt atira los toristas locaus e estrangèrs. Una passejada en batèu s’impausa. Pelicans e lops marinèrs pigrejan au grat de la tranga sus las bòias15 e sus las mini platafòrmas deu pòrt.

Una genta serena nos alpaga en soplessa e nos mia au son restaurant : La casa de Viviana. Una hada donc, li demandi après lo disnar dab produits de la mar, s’a un client francés, brun, mostachut, lo seishantenat elegant e qui viu sheis mes de l’annada ací, aValparaíso. E’u coneishetz ? Lo nom ne li parla pas. Es lo papà d’una amiga, collèga au licèu ; ne s’i sap pas jamei...

La dimenjada se debana tranquillòta en farniente, cosina, internet peu jornalista Julio e un chicòt de tele per jo quan tot lo monde dromissen. Las passejadas au bòrd de mar hèn partida de l’encantament ; l’aiga limpa e blava deu estar a dotze grads, las èrsas trucan la plaja dab capborrudèr. Aquesta mar a la reputacion d’estar dangerosa ; inutile d’insistir, la pregondor arriba viste viste, e per çò qui es deu corrent ? Non m’i aventurarèi pas, sols los mens pès gostan deu Pacific. Arrecapti sable dens una capsa de plastic. Com s’apèra jà un colleccionaire de sable ? Un arenofile.

Tornam a Santiago dimenge e la jornada se passa graciosament enter las practicas de l’especieria, las tesicadas de la familha Cortés, las convèrsas mescladas de pausas tè e un bon cluc. Au ser, de cap a vint òras, lo papà nos pòrta a la gara rotèra. Seram a destinacion deman matin abans l’embaucha deu men coble d’amorós. Per pacientar, vau crompar cigarillos (pas cigarretas, mini cigarros, dab una -r- de mens, puritos en espahòu). Dus còps mei cars qu’au men buralista ! Ne’s tòrcan pas dab una husta ! Ne fumarèi dus còps mens lavetz.

La gara es harta de monde, los bus se succedissen de pos, l’arrelòtge vira e tostemps pas lo bon. Julio s’agaça, Angélica se chepica. Van a las novèlas a tu per jo. S’arriban tardièrs au burèu, los va crear camaligas dab la lor ierarquia, sustot Angélica qui comença diluns matin un navèth pòste. Fumi. Un òmi vielh en cadierau rotlant passa tristament demèst los passatgèrs per mendiquejar una moneda. Li balhi quate cents pesos, los mens amics s’obrissen espontanèament la borsa. Deu còp, tota la vesiada immediata complís. Gracias, muchas gracias. L’òmi vielh rotla temptar la soa sòrt drin mei luenh, dab la votz hidançosa e una bona cara d’òste. Darrèra verificacion crispada de Julio au frineston de Tur Bus. Enfin lo nòste bus se bota en plaça. Degun non protesta ni vocifera, tots s’installan lèu per la nueit de viatge. Los emplegats de la companhia prepausan flaçadas e coishins, despartissen tanben pòchas de papèr on caben chuc de fruta e encàs salats e sucrats. M’escasi a dromir otra quauques arronquets, una o duas musicas de telefonets e l’arronet deu bus. La nuèit nos passa a l’ensús.

Copiapó, lo prumèr taxi qui se hè ençà es lo bon. I arpitoam16 en honhar los sacs dens lo cròfe. Dab lo retard d’arser, Angélica e Julio an juste lo temps de se dochar, se cambiar e tornar partir. Un petit tè totun ? Me dèishan un doble de la clau, me prègan de’m sentir coma a casa mea e nos hèm trobaders17 per quinze òras en vila.

Soi lo rei dens mon reaiume. Lo sorelh se lhèva a tot doç sus aquestes quate immòbles naus de quate solèrs. Escoti musica e hèi córrer los uelhs suu libièr. Tè, un album en francés de las benalèjas d’Adèle Blanc-Sec ? Altèrni dab un libe reportatge fòto suu desèrt d’Atacama. Una beròia bruna fuma a la frinèsta dens l’immòble d’en fàcia. Li tòrni la cortesia, espiadas e sorrísers crosats. Recebi un textòt. Coïncidéncia? Los ahars tòrnan préner ?!

Èi alègrament textotat despuish la mea arribada e èi viste docejat : ací, los SMS son pagants e non illimitats. Son novèlas immobiliàrias, meilèu encoratjantas per la venta deu men ostau. Aquesta se hè esperar de mai de 2008 ençà. Responi, ic veiram tranquilles quan sii tornat. Sufiré de préner distància, de s’aluenhar, de deishar anar per véser se desnoserar tot maishant tribulòci ?

Angélica e Julio viven a Copiapó amassas desempuish sheis mes. Se coneishen deu collègi, epòca deus unifòrmes escolars e de las amors adolescentas. Perduts de vista annadas e annadas, se son tornats trobar e se maridaràn en mai de 2011. La mamà estó de las persuasivas, era qui esposè a setze ans e qui vasó mameta a quaranta dus. Copiapó, situada a ueit cents quilomètres au nòrd de Santiago « n’es pas de las mei atragentas. Los punts d’interès s’estàn mei que mei dens los entorns » (d’après lo Routard) coma per hèra de ciutats chilenas. La natura apèra las visitas : laguas e salares, parcs nacionaus, volcans, desèrt florit. Lo modernisme clincant floreteja18 dab una ruralitat tradicionala. Pertot vesi dens las periferias barracas dab murs de pòsts, cohadas de tòla ondulada, quadrilhadas per carrèras de tèrra batuda on creishen especierias minusculas, cans barrutlaires hèits estatuas pendent orassas, qui magrejan devath l’assaut de las puç, arromerats sus eths medishs. Bindonvila aparent on lhèvan pertot las antenas parabolicas, dab veituras en bon estat davant las pòrtas d’entrada. Peu moment, soi au còr de vila d’un Copiapó meilèu borgés e pecuniós. Mingi una empanada vegetariana en béver tè. Demorat sus la mea set, me’n hèi de quauques camadas per arribar a un immense cafè popular on la serviciala me servís un miei, un miei-litre, un shop de Cristal çò qui hè cinquanta bons centilitres de bièrra chilena.

Desempuish l’independéncia de 1818, lo país a descobèrt la cervesa dab los migrants alemands, croats e soïsses. Seishanta quate bracerias alimentan lo mercat. Lo còp qui vien tastarèi la Austral. Après una bèra passejada capvath la vila, tòrni a l’apart. Dens lo quartier, gojats se hèn passa dab un... balon de rugbi. Aquesta vielha veishiga ! Aprecii la lor tecnica. L’equipa de Chile Los Condores encontra regularament los Pumas argentins shens estar ridicula. Escali las gradas de l’escalèr dab lo cap empleat de soviéners ovales.

Los mens òstes me hèn un plan toristic. Subercuentada per sos quate emplecs, Angélica non pòt pas s’aucupar de jo coma ic desira, coma ic espèra, constatacion amplament sostenguda per Julio. Prenerèi donc lo bus lo quite jorn de la nòsta arribada ací, perAntofagasta, cinc cents seishanta un quilomètres mei a còsta-só19. La temperatura docejarà d’autant mei. Viatjarèi de nueit, me vaga de profieitar d’un sopar tipic preparat per la dauna de l’ostau : una cazuela. Julio se pren la guitarra, cantam Violeta Parra, Gabriela Mistral, Quilapayún...

Lo viatge es estat perfèit dab mens d’arronquets. Arribada a sheis òras trenta dens aquesta vila autes còps boliviana. Aprehocavi20 de me retrobar sol, de cercar un lotjament, de’m pausar on qu’estosse en tot guardar un uelh suus mens ahars. L’aimablèr deus chilens, la mea mestresa de la lenga e lo rassegurant guida deu Routard an acaçat pro viste aqueras cranhenças de gojatòt perdut. Penetri coma un flor au còr d’aqueste bèth pòrt. L’ofici de torisme hè aus estujòus, a la semblança de tots los coloms de la vila qui demoran obstinadament au sòu, en alurar un : « non m’aurés pas vist... » mentre que dens lo cèu arròdan hums de jotes, voltres locaus e ahamiats. La plaça centrala es supèrba, arborada de sauces centenaris e de palmièrs. Las azalèas disputan las lors colors aus laurèrs-ròsas. Obrèrs talhan los arbes. Tròbi una cramba a l’otèl Brasil carrèra Copiapó. Aquestes noms me rasseguran peu viatge tornar. Non devi pas demorar sonque una jornada. Lo musèu locau me hornís d’abondosas indicas sus la fauna, la flòra, l’istòria de la guèrra deu Pacific ganhada per Chile contra Peró e Bolivia, balhant lo monopòli deu comèrci de la saupètra aus chilens e privant definitivament los bolivians d’un accès a la mar.

Plan abans aquò, las populacions indigènas, arribadas de capvath, un chic de dotze mila ans a, marquèn lo territòri, abans de s’estupar definitivament o de se mestissar a l’arribada deus espanhòus. Per caçar la balea, inventèn lo zodiac, en gonflar trips formats dab peths de lops marins. Los lors radèus agiles assautavan los cetacèus sus las còstas deu Pacific. Belòias de pèira o de coscolha, aisinas, armas, pelhas, dessenhs gravats dens la pèira, los traç deishats per aquestes primopoblants hèn testimòni de l’ingeniositat umana fàcia au desèrt mei arit deu glòbe. Acabi la mea exploracion pedèstra per un facebook deus amusants, completat dab la correccion en dirècte de la letra de motivacion (en occitan), d’una anciana escolana. Nueit doça shens estar calinosa, me disi que paciéncia, que serà per mei tard. Coma èi lampoinejat21, me pòdi préner lo Tur Bus (vadi quasi accionari) a mieijorn. San Pedro de Atacama, la mea darrèra etapa, es un vilatjòt tipic hòrt recercat deus toristas. S’està a dus cents quilomètres a l’interior de las tèrras. Plavina, lo bus s’emplea de passatjants e penetra rapidament dens lo desèrt. Las frinèstas d’una netetat aproximativa permeten de descobrir una estrada monotòna deus cutorns rars. Sable e calhaus, calhaus e sable, tucas, ondulacions mineralas, só…

Regularament, lo bus s’estanca au bòrd de l’estrada, on son otèls e entrepresas d’extraccion. Los camions son en accion, dinky toys a detzenats de mètres, bahida enormàs en realitat. Lo lor anar-tornar airei22 nublas de prova, dens lo sembla-silenci de l’ambient Tur Bus. A miei camin, se presenta Calama, ciutat dont lo Routard ns’arrecomanda la mauhidança :  « Nos senhalan panatòris e estremats briaguets dab compòrtament agressiu au ras deus terminaus de bus. Siatz vigilants !... Shau : las adreçòtas bon mercat de Calama servissen sovent coma clacs. » Tant per tant avem estancat que lo bus se vueita literalament deus passatjants. Devari tanben e demori fàcia a... detzenats de mametas e de mairs de familha acompanhadas deus mainats, qui s’arrecaptan tranquillament tà casa. Be’m parlas d’un escanatòri !

Quauques usatjants pujan, sarpas d’un vintenat d’annadas. Caminejaires ! Toristas !  « Quand t’es dans le désert, depuis trop longtemps, tu t’demandes à qui ça sert toutes les règles un peu truquées du jeu qu’on veut t’faire jouer les yeux bandés. » Aqueste vielh arrepic de Capdevielle vad obsedent. Enfin vieni d’arrejúnher lo circuít normau deus patiperros (caminejaires, viandauts23) aus quaus m’èri juntat autanlèu la debuta deu men viatge. Sèm a dus mila quate cents mètres d’altitud. Lo paisatge s’anima chic a chic, los soms cambian e lo Licantabur apareish. S’escopirà lo huec ? Après una batsacada sismica, una erupcioneta serà de bon grat. Las viradas se succedissen, lo vent hè volar lo sable, d’una suberfinesa, ça disen. Un oasi gessís après quauques cairehorcs, on Bolivia ja punteja la quena (flabuta andina) San Pedro de Atacama. Lo bus manòbra dens la prova e s’immobiliza. Dètz e set òras e un chicòt, me vau aviar de cap au centre per trobar una cramba. Una votz feminina m’apèra « ¿ Buscas un cuarto ? Tengo mi hostal cerquita, 7500 pesos la noche. » Com arrefusar ? Aquò’s exactament çò que cercavi, puish es tan polidament dit. Alexandra tot sorríser, espèra tanben Bryan, un neozelandés brinchut qui avèva contacte dab era (pas coma jo). La dauna hè coma lo hèish de mèstes de las aubergadas localas, qui vienen capdavantejar la demanda a la gara rotèra. Nat torn de pipaut, lo prètz es anonciat atau coma totas las prestacions aufridas. Nos pòrta en veitura a quauques centenats de mètres deu borg. Cramba dromider de quate camas, nos prenem los quartièrs.

A pena se me cambii e direccion lo vilatge. Entri dens un episòdi de Zorro : glèisa blanca deu sègle XVIau au caire d’una plaça carrada, canhissa pigra de raça indefinida, ostaus baishs d’adobes (marròcs24 de tèrra cruda), carreròtas pedanhèras de tèrra batuda dab una escorra laterala empeirada per l’aiga de ploja o de canèr25 (?), lo tot emblanquit a la caucea o color de tèrra. Las antenas parabolicas copan l’embelinament.

Cada ostau deu centre aubèrga un comèrci : bar, especieria, restaurant, magazin de soviéners, joieria, excursionista, logaire de VTT o de chivaus, otèl, hostal, cibercafè, tot es calculat entà que la toristalha non manque pas d’arren. E i son : francés, alemands, estatsunians. M’assumissi e entri dens una joeiria. Quauques minutas mei tard, pòrti fièrament un 3A : anèth andin d’argent, incrustat de turquesa, lapislazuli e malaquita. M’ondra lo dit menin dret, me demandi qui la remarcarà quan sii tornat. Obsèrvi los locaus, los importats son hèra mei veseders, los viandauts mei que los autes. La temperatura declina dab lo jorn. Ausissi a parlar francés. Zo, m’en.horni : « Comment allez-vous ? bien ? » disi a un coble de … montpelhierencs. Encantats per l’amòrsa, acceptan la mea invitacion a la taula d’un bar restaurant. Las brasèras petrilhan, regularament un gafet geta sucre molut suu hust de recuperacion, entà docejar lo hum acre qui gratolha las nasics de las practicas. Comandi vin, los mens joens lengadocians (vint e dus, vint e un ans) se muishan rasonables : deman a l’esguit deu dia, excursion en hauta altitud, donc non deven pas béver ni alcoòl ni lèit. Estudiants en dret, arriban d’Argentina on sejornèn cinc setmanas gràcias a una borsa d’estudi. San Pedro es un passatge obligat per un viatge deus escasuts.

Hèm una pròsa plasenta, lo hèit que viatgi sol los estona, que haci profe d’espanhòu los rassegura, d’occitan los chepica. Parlam de projèctes futurs, de realitats localas argentinas e chilenas, de miaires de taxi... Bona nuèch los pichons, se tòrnan jàser de d’òra, assorinats26 l’una contra l’aute, lo hred atacamène s’es hèit mei precís. Contunhi la mea exploracion e entri « Chez Michel », una cava restaurant tenguda per un colòs tolosan, estile linha dusau, opcion caçolet, qui s’auré pres un còp de casco en plen morre, vist lo nombre chètre de caishaus qui li ponctuan lo sorríser.

L’ambient es calorós e lo son accent una estranha mescla mondino-andina. Quan li disi qu’un drapèu occitan hè hrèita au decòr deu son domeni, se planh de’n non pas aver. Obrissi lo men sarpon, virolegi la man dehens en saumejar27 un encantami e ne tregi un carrat roge, brodat d’un OC e d’una crotz occitana dab www.macarel.org en prima. Los vistons li lusissen de gai, m’arremercia e imagina dejà çò que se va comandar suu site. En tornar, passi davant los dus terrens de fot deu vilatge, l’un de sintetic verd darrèr crit, l’aute de tèrra batuda, semiat de pneumatics miei enterrats. Lo Licantabur dromís, vau har parièr. Sèm tres adara dens aquesta cramba deu Puri-Pica. Ausissi un arronquet neozalandés. Lo tresau dromidor se lhèva a tres òras deu matin, bensai per anar admirar los guèisers dens lo desèrt a las aubetas. I pensarèi per un aute còp.

Sèm lo dijaus 12 d’agost, los trenta tres obrèrs de San José son tostemps presonèrs de la lor mina. Anuèit, vau explorar lo vilatge e me cultivar un shinhau. Comenci peu Museo arqueológico Padre Lepaige, religiós bèlga qui se devoè pleament peu parçan, un còp oficiat en Africa. Un estudiant en istòria bèlga (es la soa nacionalitat) comenta una visita en alternar espanhòu e francés, practicament shens accent. Òsca beròi ! Suu tèma deus precolombians, precisa los mapoches que mingèn lo còr de Pedro de Valdiviaaprès de lo véncer a la batèsta de Tucapel en 1553. De hèit, es una supausicion per çò qui es de la fin deu conquistadòr, per jo aurí cranhut de m’emposoar. Aquò dit, los espanhòus eradiquèn la cultura deus atacamènes locaus e los hasón desbrembar la lor lenga, lo kunza. Salotres28.

Au sortir deu musèu, hèi córrer los uelhs suu solmaforo. Ingeniós huec quinquacolòr, marca la fòrça de la radiacion ultravriuleta en verd, jaune, irange, roge e vriulet. Las consignas de respectar son « Dau tranquillon » a « Tot lo monde acessats !!! » Exageri ? Una palha, lo trauc dens la jaça d’ozòne es ací deus flagrants. Lo lòc es tanben lo site privilegiat deus astronòmes deu monde sancèr. Atacama son las estelas vistas deu Punt Sublime estant (Canonas29 de Tarn) en hèra mei plan. Sortissi deu vilatge en bèth seguir las carrèras que non coneishi, shens plan, coma un clucat, la calor se hè intensa. Los otèls succedissen aus hostales. La vertadèra populacion apareish. De pèth maureta, meilèu ponceta30, vestidura modèsta. Bòrdas hèn véser lo cap deus lors camps. Quauques sobralhas de papèr e de plastic jalonan lo camin. Un arbe majestuós se quilha a la sortida de San Pedro, lo tronc suberespès a la cauç se parteja en duas partidas, l’una verda e l’auta tressecada. Escapitat bèth temps a, lo huelhum cèrca lo cèu, los secalhs tòcan tèrra. No’m pòdi pas empachar de li adreçar una pregària.

Mes de qué te vesi a l’orizont ? Lhamas !!! Coma dens l’àlbum de Tintin... Zomi au max. Herotges aquestes crosaments de moton e de girafa : ne’m dèishan pas apressar tòc-tocau. Ne compti cinc, marrons e blancs, un tropèth bahida. Un chic luenh, sortissi de tot lòc abitat. Camini dens lo desèrt, shens cap de vièla a escotar e me causissi un endret. Dus calhaus e una plea pòcha de sable haràn quauques urós. Color chocolat raspat, fin qu’es pas de créser, es un sable qui hè lo desespèr deus fotografes. Magini quan passi a la doana dab nau cents cinquanta gramas d’aquesta prova bruna : « Aquò, dau sable ? E ben ieu, siáu la momia de l’emperaire Atahualpà ! »

Arretròbi un restaurantòt qui m’avèva sedusit arser, empanadas per la mea hami ací, dens un aute estanguet una bièrra per la mea set aquí. La servidora hè demei, me gratifica de sorrísers e d’agusa-caishaus rustics : pan dab maionesa locala. Marca plan,gracias señorita.

S’escor lo temps, preni fòtos. Dus cans, a çò que’m sembla estrangèrs au quartièr on mosquegi31, temptan de traversar la plaça centrala. Un canhotàs los aperceb e los te carga de pos, seguit per un miei dotzenat de comparses. Los mens dus cadets retregen, per s’i tornar quinze minutas mei tard deu caire opausat, discrets e rapides. Passatge escasut aqueste còp, òsca gojats.

Se’n va temps de m’arrecaptar la sarpa au Puri-Pika. Disi au revéser a Alexandra e tiri inchalhent cap a la gara rotèra. Èi enveja de fritas, una simpatica gahòlha32 i satisfè. Mentre que Papà e Mamà s’i hèn, los hilhòts de quate e dus ans jògan aus extraterrèstres, au ritme deu lor dessenh animat preferit. Totjorn la tele alucada, dens l’oasi deu desèrt mei eishuc deu planeta blau o a la capitala Santiago.

Soi dorèc d’una òra. Enveja. L’enveja me pren de tornar tà casa, d’aperitivar dab los amics, de véser a ma hilha Elisà. Ausissi votz haut o baish familiaras. Geti un : « Allez Toulouse ! » quate sorrísers m’espian. « Colomiers pour être plus précis. » responen las votz. Nos avienem. Aquesta familha de viandauts arriba d’Argentina e se’n tòrna era tanben a l’ostau en passar per Valparaíso. Los recomandi La Casa de Viviana en los balhar la carta de visita qu’avèvi presa. Las duas hilhas de dètz-e-sèt e vint ans guardan los sacs mentre que los parents son partits postar corrièr. Enfin, mentre que lo pair es partit acompanhar a la soa hemna qui volèva postar corrièr. Liceana e estudianta, las feliciti sus las lors comunicacions en espanhòu enter Argentina e Chile. Me tornan responsa que, bò, qu’es la lenga duas, que los profes a la gàbia ne copan pas tres patas a un guit. A la mea suggestion qu’aquò es, bahida, la fauta deus profes, m’azardan un : « Pourquoi, vous êtes prof ? ». Assentissi e la mei joena en rogir completa per un: « D’espagnol ? » Ganhat, catleta33 ! Sorrisi, la lor confusion dura lo temps d’una alatada de parpalhon.

Un grop d’escots montpelhierencs m’explica que hèn partida d’una mission umanitària qui los a passejats dens los Andes e que Chile es una pausa toristica. Tots s’estonan que viatgi solet e envejan lo men aisèr en espanhòu. Jo l’aquitan, soi dejà dab eths en Occitània.

Divendres matin, arribi abans lo sorelh a Copiapó. Un tehecós ritmè la nueitada de tossidas grassas. Sortit deu bus, aledi pregondament. Reconciliat dab los taxis, arribi en çò d’Angélica e Julio abans que me vengan cuélher coma previst. Espèri qu’ajan acabat de s’apropir34 per sonar a la pòrta. Agradivament susprés, me convidan a partejar lo dejunar. Nos veiram au ser, abans de tornar passar la nueit dens lo bus, per rejónher Santiago.

Soi en revenença, aquestes dus jorns au país de Pablo Neruda son passats en repaus e en landrèra. Angélica es confusa, avèvi perlongat exprès lo men sejorn per assitir a la hèsta deus sons trenta ans. L’orari de l’avion hè la causa impossibla : dimenge matin s’enaira a sèt òras. Coma me devi presentar a l’enregistrament dab duas òras d’avança, me contentarèi de li aufrir lo son present abans que se n’ane per Laguna Verde, dens la banlega de Valparaíso, har tampona dab Julio e los sons amics. Nada hèsta intima per jo aqueste còp, tà un aute jorn serà. En aténder, lo son frair José me hè seguir. Vam har crompas per l’especieria familiala. Casqueta de base-ball vissada au renvèrs, semblas ray-bans suu nas e jogging de qui cau, te me hè un pilòt deus cranes. Perlonga e passa peu còr de Santiago, èi dret a una bèra passejada. Vesi la capitala en plen sorelh, deu haut deu pick up Toyota que mia nerviosament. Julio m’avèva dejà hèit de discrets adishatz, Angélica li balharà la cravata verda que li avèvi crompada a Antofagasta. Abans mon amiga chilena que prenga lo camin de sos trenta ans e de son futur maridatge, li aufrissi un cotèth de pòcha, lo sol vertadèr laguiòla, un Calmels, qui arriba tot dret de Rodés. L’acompanhi dinc a l’estacion de metro deu quartièr, batalam de tot e d’arren. Me merceja enqüèra peu present, la mercegi peu son arcuèlh. Un darrèr poton, un darrèr signe de la man, desapareish dens los escalèrs sosterrans. Los parents son dejà partits, nos èram saludats dens lo vrèspe. Demòri dab Leyla e José, los mens navèths amics Facebook. Bevem tè e pisco. Vint e tres òras quaranta cinc, lo taxi oficiau de l’aeropòrt acoitat per las telefonadas d’Angélica me vien cossirar. Potons e abraçadas, los prometi de tornar e los hèi prométer de viéner en çò men.

Un còp pagada la corsa a un emplegat en unifòrme (sheis mila nau cents pesos), preni paciéncia. Pèli higas35 suu sètis d’una sala d’espèra dinc a cinc òras en léger  Aquera adreça email qu'es aprigada contre las maquinas deus espamaires, que'vs cau activar Javascript tà la véder.  de Florian Vernet e en somialhar36. Mantuns passatgèrs hèn parièr. Daubuns se son francament ajacats, mieitat suus sètis mieitat suus sacs.

Huelhas de papèr qui viran, uelhs concentrats, cap clinat sus la sarpa, auburis37 dens los neons, silenci sord, comèrcis tancats. Sauneis.

Haut, los enregistraments se son activats. Jo tanben. L’equipa nacionala de fotbòl de Chile passa au contròle de la polícia internacionala atau coma l’equipa feminina de basquet de Brasil. La TV los acompanha, presenti lo men melhor perhiu. Petits roges, granas blavas, un fotbolaire demòra blocat cap a un frinèston policièr, los sols papèrs que deu aver son bilhets de banca. Urosament lo coach hè còrda38, lo blocatge sauta.

Estanc pisson a Sao Paolo, la vila es estomaganta. Vista du cèu estant, son legòs blancs, jaunes, roges, blaus, verds en tot sens, saupicats regularament de tors gigantalas, hòra de vista sus un terren sovent traversut. Las ostessas chilenas de la LAN semblan petitonas au par de las basquetairas brasilèras. L’obèrtura deus compartiments de bagatges balha de comics contrastes de pagèra. Tot çò de gran es gaimant, tot çò de petit es polit. Causís ton camp camarada.

Rio de Janeiro, devari. M’estau en Brasil per quate òras de transit, lo temps de m’amigalhar dab Sami, un joen certificat d’EPS, originari d’Auvèrnhe. Dab las nòstas caras de forçats mau rasats e las nòstas desgainas de desenterrats, nos hèm arríser. Qui digó que viandaut egala concors d’elegància ? Las daunas brasilèras dan mustra de charme, quan disi dauna, parli de hemnas enter cinquanta e seishanta ans, benlèu mei. Insistissen per aviar lo prosei. La mei hardida Ana Lisa hè apoticaira, va en Alemanha e en Itàlia per i visitar d’amics. Non practica pas sonque l’anglés, hèm coneishenças. A comprés que soi francés e me demanda que l’ajudi per s’orientar dens Charles de Gaulle. Sembla sincèra e leugèrament inquieta, cranh de se pérder. La tranquillizi, las sortidas son hòrt plan marcadas, Ana Lisa.

La mea vesia de viatge es una estonanta joena hemna. Peitavina de trenta ans, maridada e divorciada a vint ans d’un arderós marroquin, hè avocata. Valérie tòrna d’una demorança en Peró on viu lo son prometut latifundista (gran proprietari terrian). Tòrna a casa soa a Roan juste a temps peus sons cors de pastisseria dont compta har lo son navèth mestièr acerà. En efèit, chic de temps a, digó de òc a la demanda en maridatge deu son peruvian de prometut. Prosejam longadament sus las nòstas vitas respectivas.

« Mesdames et messieurs nous allons atterrir à Paris dans quelques minutes, il est huit heures, heure locale, avec un joli temps de Toussaint, la température extérieure affiche 13° et il pleut ». Lo comandant de bòrd sap arríser.

Diluns 16 d’agost, ueit òras gmt, los adishatz deus assistents hèn reclam aus sorrísers de las ostessas, o lo contrari. Pèhori lo sòu de la doulce France. Quate policièrs filtran los passatjants au cap deu correder metallic qui arreliga l’avion au territòri nacionau. Un molon sorne ralentís la sortida. Quate schmitts blau marin claveran deus uelhs cada viatjador un per un. Un blòc francés verifica cada passapòrt, maisherars crispats. S’i ausiré una mosca a volar.

Valérie m’arrejonh au rendetz-vos deu tapís mecanic, escambiam quauques mots. Se va préner lo trin per Roan. Li desiri bona sòrta per la soa chocolateria peruviana e matrimoniala. M’arremercia e me demanda lo men corric. Heeeeee, s’es rasonable, damisèla ? En bèth pujar dens lo trin per Bordèu a duas òras manca dètz, me saboregi la revenença. Dens quauques òras tornarèi préner aquesta vita qui es la mea dab au còr la formula : « Crei que l’as obtengut e te serà acordat. »

Quin despartir aqueste viatge dab la familha e los amics ? Pensi qu’èi una ideoneta.

Dens lo desèrt d’Atacama, a l’aute caire deu monde, trenta tres minaires chilens s’estàn, presonèrs au vente de la Pachamama (la tèrra-mair).

1 - a la cauç : à l’origine, au départ

2 - sarpa : sac à dos

3 - sajon : sayon ; manteau

4 - abastar : suffire

5 - granotejar : s’agrandir progressivement

6 - espartenc, a : spartiate

7 - manegat : cossu

8 - repregar : insister

9 - quèc, a : bègue

10 - esmanegà’s : travailler avec ardeur

11 - tridolar : frissonner

12 - tastuquejar : tâtonner

13 - har flòc : profiter

14 - angostura : pèth amarosa de daubuas rubiacèas d’America deu Sud, utilizada ta har còctèls

15 - bòia : bouée, balise

16 - arpitoar : grimper

17 - hà’s trobaders : se fixer un lieu pour s’y rencontrer

18 - floretejar : flirter

19 - a/de còsta-só : au nord

20 - aprehocar : appréhender ; redouter

21 - lampoinejar : lambiner ; traîner

22 - airejar : soulever (dans l’air)

23 - viandaut : voyageur

24 - marròc : bloc

25 - canèr : caniveau ; égoût

26 - assorinà’s : se blottir

27 - saumejar (cf saume/psalme): psalmodier

28 - salotre : salaud

29 - canona : gorge ; canyon

30 - poncet, a : petit et ramassé

31 - mosquejar : traînasser ; glander

32 - gahòlha : gargote

33 - catleta : petite caille ; jeune fille effrontée

34 - apropí’s : faire sa toilette

35 - pelar higas : attendre (en se morfondant)

36 - somialhar : somnoler

37 - auburi : ombre ; silhouette

38 - har còrda : aider (par son intervention)

Connexion