Jui
06

Memòria o desbromb ?

de Benoît Larradet Revue N° 842 / 2017

Memòria o desbromb 

Benoît Larradet

Qu’ei un conte vielh qui’vs vau contar, un conte deu temps de la gratèra.

Un còp èra, ua vila de noste que’s trobè copada en dus camps qui non se suportavan pas. Que se’n volèvan aqueth monde pr’amor de professar ideas opausadas.

Los uns que defenèvan la memòria. “ Imaginatz-ve drin la vita shens memòria, ce disèvan, que ns’ac desbrembarem tot, los amics, lo minjar e lo béver. ”

“ La memòria, replicavan los autes, qu’ei tot juste bona tà har sofrir e ploriquejar sus çò de passat. Çò qui ns’agrada a nosautes qu’ei lo modèrne e mei que tot, lo futur. Los amics los mei bons que son los qui encontraram doman. ”

Cada camp que pèhremava sus las posicions, segur de detiéner la vertat, arrefusant tota concession. Que s’aplegavan, manigançant contra los autes, los faus profètas.

Las amassadas deus purmèrs, brembeja qui brembejarà, qu’èran conhidas de brembanças. Qu’ac volèvan tot memorizar, tot conservar, tot archivar, tot conéisher. Curiosament ad aquestes ne’us agradavan pas los ordinators, las calculaderas e tots aqueths apèrs d’estocatge d’informacions. Que passavan hèra de temps ad ac apréner tot com lo Pater : poesias, cantas e taulas de multiplicacion. Los mei radicaus, qu’estudiavan e qu’arrepassavan regularament las listas deus abonats deu telefòne dab los numèros o los còdes mineralogics deus departaments e d’autes que s’i hasèvan a memorizar lo mei gran nombre possible de decimaus de pi. Qu’èra, c’explicavan, entà entrainar la memòria.

 

“ Be son pècs, ce’s trufavan los autes, perqué donc apréner per còr çò qui podem arretrobar dab tant de facilitat en los libes o, miélher, sus l’ecran deus ordinators ! La memòria qu’ei un empach a la vita ”. Aquestes qu’èran adèptes deu present e de la facilitat. “ Aquiu qu’ei lo bonur ”, ce professavan. Per eths, sol e comptava l’immediat. Qu’ac aprenèvan tot hèra viste, quasi shens tribalh e qu’ac desaprenèvan autant viste. Que’s menshidavan de la memòria sovent idealizada quan ei, ce’s pensavan, conhida de soviers mitics. Aquera memòria, per eths, que mentiva. Deu passat arren ne’us importava, que s’ac devèvan tot desbrembar. Los mainatges que’s desbrembavan las leçons e las consignas, mes n’èra pas grèu puishque los mèstes que’s desbrembavan de previéner que non viengoren pas a l’escòla e los pairs l’òra d’anà’i. Los mei hòrts que s’escadèvan, au prètz d’esfòrç deus grans e d’entrainaments multiples, a desbrembà’s dinc a la lenga mairau. Puish que combatèvan l’accent considerat com un sovier de la lenga vielha.

 

L’escriut, com eventuau substitut e doncas concurrent de la memòria, qu’èra espudit peu sons adorators, qui, per contra, e’u veneravan com un camin possible de cap tà l’eternitat, e tots que saunejavan d’estar escrivans e atau demorar en la memòria de l’umanitat. De çò qui disèvan que i averé avut tanben escrivans hòrt bons en çò deus chivalièrs deu desbromb mes qu’èran tots autors desbrembats. D’aulhors, a lor, famós e anonimes, tots que’s morivan desbrembats.

 

“ Lo desbromb qu’ei la mort, lo mejan de la combàter qu’ei la memòria ” proclamavan los sons adorators, qui essajavan de’s balhar l’impression d’aver mantuas vitas en arretiéner totas las hèitas lors e tanben las deus autes e las qui avèvan lejut o las de qui saunejavan tantes còps, que fin finala que’n conservavan lo sovier com si las avèvan viscudas. Que s’esforçavan de guardar en cap los imatges de las caras de las nòvias qui aimèn, de las qui averén volut aimat mes qui’us hòragetèn e quitament de las qui desirèn shens las gausar parlar jamei.

 

“ Perqué combàter en ua partida qui ei dejà jogada, filosofavan los chivalièrs deu desbromb, fin finala qu’ei la mort qui ganharà. Lo subjonc-tiu qui emplegatz quan disetz “ Quan sii mort ” n’ei pas qu’ua incantacion inutila e ridicula qui n’aportarà pas jamei nat caractèr ipotetic ad aquera proposicion segura ”. Quan los adorators de la memòria pretendèvan tots a ua carrièra d’escrivan eths, atirats peu vèrbe, que’s vedèvan meilèu en animators de television o aute tribalh de paraula.

 

Per aqueths temps sauvatges, las autoritats que’vs podèvan embarrar en preson sonque per suspicion de qu’avossitz participat o ajudat a ua malahèita. Que v’i deishavan poirir bèra pausa. Quan arribava ua trista benalèja atau a un companhon deus adorators de la memòria, que s’amanejavan tots entà essajar de’u sostiéner e de’u har liberar. Los chivalièrs deu desbromb, eths, que miavan vita per dia shens nat chepic, com se non s’èra pas passat arren. Las faiçons d’aquestes qu’escandalizavan los purmèrs... d’autant mei qui’us i renviava l’inutilitat de las lors protestacions, puishque los amics deus uns non sortivan pas de preson mei viste que los amics deus autes.

 

Cada abitant de la vila que s’avèva causit un camp, definitivament e los mainatges que n’eretavan e qu’i demoravan fidèus. Entre los dus partits qu’èran pelejas shens fin ! Per pausar mantuas dificultats quotidianas, aqueths conflictes n’empachavan pas lo monde de víver. Après tot, que son numerosas las vilas partatjadas en dus o mantuns camps qui non se parlan pas jamei e qui viven totun au ras los uns deus autes.

 

Atau qu’èra e qu’averé podut contunhar longtemps si un dia, un jornau n’avè pas passat ua informacion tarribla. Que i averé avut monde, ce disèvan, qui averén cambiat de camp ! Estossen estats chivalièrs deu desbromb passats tau camp de la memòria, non seré pas estat grèu : aqueth monde quan legèvan lo jornau que’s desbrembèn de tira las informacions. Mes qu’èra lo contra escrivèva lo jornalista, adorators de la memòria que serén passats en nombre tau camp deu desbromb. Las consequéncias d’aquera hèita qu’estón tarriblas. Quan per malastre, un òmi esitava un matin, au moment de partir tau tribalh, sus l’emplaçament exacte on s’avè parcada la veitura la vèlha, autanlèu la hemna que l’espiava d’ua uelhada suspiciosa e que començava de pensar au divòrci. Quan un pair o ua mair èra drin en retard a l’escòla entà anar cuélher los petits, aquestes, de tira inconsolables que ploravan, segurs que los pairs desertors de la memòria e’us desbrembavan per l’eternitat.

 

Los chivalièrs deu desbromb se menshidavan deu lor costat que non n’i avosse pas nats d’enter eths atirats peus enemics. Quan ne suspectavan un de traïson, que’u jutjavan e que’u condemnavan a penas terriblas, lo mei sovent a ua mort òrra dab suplicis sapients. Qu’encargavan alavetz l’un deus lors membres d’aplicar la sancion, mes aqueste que s’ac desbrembava autanlèu e non s’aquitava pas de l'obratge comandat. Non recebó pas per aquò nat arcast puishque tots los autes membres de la confrairia que s’ac desbrembavan eths tanben. Per non pas aver doncas nadas consequéncias dramaticas, tots aqueths procès qu’empudivan l’atmosfèra en çò deus chivalièrs deu desbromb de qui totun lo nombre en·hlava tostemps.

 

Los adorators de la memòria en véder aumentar lo nombre deus desertors que radicalizavan las lors posicions. Com n’ac podèvan pas tot har que’s partatgèn en comissions. Los uns que s’especializèn en las danças e las musicas e los qui non sautavan pas exactament com ac hasèvan los ajòus deus sègles passats que’s podèvan avisar de las arrecadudas. Que’us i volèvan copar las camas per crimi de lèsabranlo. Que miacèn de mort un musician de qui trobavan las composicions iconoclastas e irrespectuosas de las cantas deu passat. D’autes, qui’s titolavan “ memòria deu patrimòni ”, que pressionavan au mei har entà conservar los lavaders o las pishaderas publicas. Que n’arribavan a considerar los horats de las carrèras com autant de traç de la memòria deu passatge deu monde e, per consequéncias, que combatèvan la refeccion deus grondons. La comission “ lenga ” qu’exigiva deu son costat de que los mots e’s sauvèssen, en l’ortografia, totas las mèrcas de l’istòria. Que n’arribèn a inventar centenats de signes en mei de l’alfabet classic entà representar l’origina precisa deus mots, la lor prononciacion deus temps ancians e tots los cambiaments qui seguín au cors de l’evolucion. Chic a chic, lo futur puish lo present qu’espaurivan tot aqueth monde qui concentravan tota l’energia sus l’estudi deu passat. Mes los lors esfòrç non travavan pas briga l’evolucion. Lo temps que tribalhava peus chivalièrs deu desbromb, de qui lo nombre mei anar mei e creishèva.

 

Aquestes n’èran pas capables de miar accions estructuradas. Non s’escadèvan pas jamei a s’amassar pr’amor de desbrembar las òras deus rendetz-vos, e quan, per miracle extraordinari, e s’atraçavan tots, non sabèvan pas mei l’ordi deu dia qui avèvan de tractar. Ne n’èran pas tad aquò briga malurós, segurs qui èran que l’amassada a viéner estore miélher que la deu dia. E vertat que n’èra, au mensh en çò qui concerniva lo nombre de participants. Qu’i arrecotivan tots los qui, a truca d’ac voler tot desbrembar, e s’ac avèvan tot pergut. Los qui s’avèvan pergut las claus e qui non podèvan pas mei entrar a casa e los qui, desbrembant la hemna, avèvan seguit la purmèra qui passava. Que s’i trobavan desbrembalarèrs qui’s trufavan deus pegòts vaduts en quauque endret. Quauques uns qu’avèvan pergut la paraula e que’s caravan quan d’autes qui avèvan pergut lo hiu, e parlavan flisco flasco, de tot e d’arren, virant a cada segonda de bueus en vacas. Un aròu que’us badavan, qu’èran los qui s’avèvan pergut lo cap e la rason. Un capitani de marina qui avèva pergut lo nòrd, que virava e arrevirava en tot sens e tots que saludavan en eròi, un amnesic qui, l’espiar esgarat, non comprenèva pas briga çò qui podèva fóter aquiu. Un dia, un deus mei sapients de la confrairia que lejó en un libe beròi: “ ò ! lo sovier ... òrre miralh qui hè patir totas las torturas ... ”. Quan aprengó que l’autor d’aquera tròba èra un cèrt Maupassant, que’u cerquè pertot entà l’eléger Président. Tots, de segur, que s’ac avèvan desbrembat de que s’èra mort bèth temps a, lo Maupassant, d’autant mei que se n’avèvan oblidat dinc a la quita existéncia. La proposicion de la soa eleccion era medisha qu’estó desbrembada. De tota faiçon non seré pas jamei estada arretienguda pr’amor qu’excludín de la confrairia lo qui l’avèva hèita, au motiu d’aver memorizat ua citacion, çò qui èra contrari aus principis de l’associacion. L’endedia qu’èra tornat lo noste adorator de Maupassant, arren ne’s brembava de la hèita de la velha, quitament pas eth.

 

Qui ei qui ganhè finalaments aqueth combat ? Que ns’ac avem desbrembat ! “ Pr’amor de la victòria deus chivalièrs deu desbromb ! “  ce ditz la rumor.

Mes uns istorians que contestan aquera version de la devira deu combat. De çò qui pensan aquestes, los hilhs deus uns e los deus autes que’s serén apariats a maugrat de l’oposicion deus pairs. N’estó pas shens problèma mes, fin finala, lo temps que’us averé ajudats a trobar un comprometut. Tots aqueths parelhs qu’averén viscut hèra longtemps e avut hèra de mainatges.

E jo, qu’ac voi créder qu’aquesta ipotèsi e sia la bona, pr’amor annadas e annadas après qu’arretròbi en lo comportament de tau o tau, e de temps en quan en lo men pròpi, au còp traç genetics d’un ajòu chivalièrs deu desbromb e d’ua ajòla adoratora de la memòria. 

 

Connexion