Nov
16

L'actualitat de Bernat Manciet

de Sèrgi Javaloyès Revue N° 840 / 2016
 


Onze ans après la soa despartida, la publicacion de
L’Enterrament a Sabres [1] en aost de 2010, dens la colleccion Poésie-Gallimard — dens ua navèra edicion bilingua revista e corregida per Guy Latry — que demora, qué que'n diga o non diga la critica parisiana o provincialista e sucursalista nosta, l’òbra géncer de la poesia occitana deu sègle passat ; Jacques Roubaud, lo poèta francés, qui’n hasó lo prefaci, que ns’i ditz de qu’ei lo poèma gran deu sègle XXau.

Lo poèma epic de Manciet que’u lejoi bèra pausa dens la segonda edicion en çò de Mollat e que’vs con·hèssi que ne’u me podoi pas apoderar com ac volí. Totun, quan l’encontravi a lor, a Trensac, que’u pausavi questions sus çò qui avè escriut e eth, que’m dava, quin díser ?, explics de clar en clar, tà que podossi compréner los enjòcs de l’òbra soa. Que me’n davi totun. En efèit, que l’agradava soventòtas de pèrder lo sollicitaire. Que’n disè chic, e quan s’atreviva a respóner a las meas questions, qui’m pensavi intelligentas — que deverem sovent carà’nse — que’m deishava cara a navèras interrogacions qui’m honhavan au mei har quan la gahavi de cap au Mont, suu caminau de Pau.

 

L’auta setmana, que m’i tornèi. Que’u lejoi dinc au cap, shens espiar la soa adaptacion francesa, e non pas la traduccion com disen. Que n’estoi destimborlat, per’mor que m’avisèi que L’Enterrament qu’èra un fluvi d’energia, ua fòrça vienguda de çò de terriblament pregond e hòrt que la tèrra de Gasconha, aqueth parçan de pins, de sable e de mar grana, ne’nse podè pas díser e qui Bernat Manciet entenó. Que i trobèi aqueth tròç qui’ns parla deu pòble son :

 

LXXVII

« La gent Nau la mia gent

ma hortalessa dens tons arms

dens tas bochòrlas los bohars

d’un cap a l’aut de la pasta a la mèit

coneishes pas los taures de ma doçor »

 

Que’m brembèi de qu’aviè la soa òbra en julhet de 1946 — dab lo poèma À le nèu qui avè enviat a la nosta revista dirigida, en aqueths temps, per Miquèu de Camelat. Que deishè la soa collaboracion dab los Reclams en 1948, quan avó paraulas dab Simin Palay, tà çò de la poesia contemporanèa. Que i tornè en 1985 dab Lo Vriulon mòrt, un deus sons « casaus perduts »[2] dont las nostas edicions e publiquèn en 2005, l’edicion sancèra.

 

Augan, las nostas edicions que tornaràn publicar dens ua version navèra trilingua, establida per Estela Comellas, Roncesvals, aquera pastorala qui hè parlar las pèiras e la lua, qui’nse ditz en la soa subversion deu genre tradicionau gascon e basco, la batalha qui vedó des·hèita l’arrèrguarda de l’armada de Carlesmanhe per Lop, senhor vascon, mèste e generau d’ua armada hèita de soldats bascos e gascons. Aquesta pastorala qu’ei estonabla en plen. Que’ns muisha quin Manciet ei capable d’exprimir lo son engèni, en partvirar lo modèle tradicionau en tot arrespectà’u.

Que’vs balham ací a léger un tròç de Ronscevals qui espelirà abans Nadau.

 

La lua

      aulhèr deus Bascos jo que me vui

      e pr’amor m’aperatz dab tant de noms ? que sabetz

      com pro sovent me veni seitar a vòste

      car me convenen los lacs d’estanh hrobit

      lo borbolh deus arbots e me conven lusir

      dens las chorrèiras desatiralhadas qui sautan

      com devari jo deus cristaus deu cèu haut

      e me desparti desgasalhi esparegi

      a totas costaladas

                                  

      Fidèus deus mons fidèus a jo - que sabetz plan

      com me passegi a las carrèras d’Iruña cornut

      com esteni a blanquir mons linçòus aus penents

      m’èi perdut la mia cauça a Alzai

      lo casau de Junès a mieja còsta

      vos veni véder dròmer per la cerimana

      gueiti los vòstes joens devath la huelha

      e darrèr la pòrta

                                  

      qu’arrecapti au mon espiar verd

      las vòstas bèstias esbarridas

      argent tindaire escoti de long de la nueit

      trucas esquiras tringòlas perperejairas

      com estelas - lo tèmps va cambiar -

      entaus hauts de Leizar-Ateka dijà que pojan

      los chivaus que hèn bruma fina

      los espeluhi dab la man

      sas dènts un arrut de sau

      e mon clar brosta a las escorras

      miei despolhadas

 

Lo majorau

      ropa traucada amna esperracada çò que

      t’a comandat au majorau li díder cara e cara

      lo Mèste d’aqueth cèu miei esclarit ?

      qu’aví quate còishes gualhards

      me’us an perduts a Saragossa

      qu’aví set nins e quate nòras

      matats me’us an a Pampeluna

      qu’aví quate vints aolhas vint vacas dab los vetèths

      los an hèit grilhar suus carbons

      los parçans de l’aulor n’estón emposoats

      çò que me hèi díder ton Mèste ?

 

La lua

      que sarris las mans e que preguis

      per lo bestiar lo tinèu e mèste menon venis

      de las amnas en viatge

 

La pèira

      truca-pihurc a'us de d’auts còps

      Firmin Saturni Aulàdia Engràcia

      los sants puishents que se deishudin

      Pompea Auguste au mes d’aost

      pravin los broisharís qui brondan

      de la lua salhi lo só

                                  

      truca-malhuca a las cahornas

      ont i chòtan candelas candas

      a las mènas a lutz de sau

      a las arribèras d’escóner

      pravin los broisharís d’abonde

      de la lua salhi lo só

 

 

 

 RONCESVALS059
 

© Bernat Manciet. Dessenh qui illustrava la prumèra edicion de Roncesvals
en çò de las edicions Covedi, noveme 1997.

 

 

 

1. Bernard Manciet, L’Enterrement à Sabres, edition bilingua establida per Guy Latry, prefaci de Jacques Roubaud, coll. Poésie/Gallimard, aost 2010 – 525 p.

2. Bernat Manciet, Casaus Perduts, edicions Reclams, illustracion Jean-Louis Fauthoux, edicion establida per Guy Latry & Estela Comellas, Abans Díser, Sèrgi Javaloyès, 2005.

 

Enregistrer

Enregistrer

Enregistrer

Enregistrer

Connexion